Povratak na pocetnu stranu
Početna    |    Vijesti    |    Linkovi    |    Kontakt    |    English

Vijesti

Viševjekovna kružnica prijateljstva između Boke i Rusije

Povodom 300 godina Gangutske bitke između ruske i švedske flote sinoć je u bašti Muzeja „Mirko Komnenović“ publicista Nebojša Rašo održao predavanje naslovljeno „Bokeljski pomorci u ruskoj floti i učešće Matije Zmajeviću u Gangutskoj bici“.


Ove godine postavili smo i osveštali spomenik grofu Savi Vladislaviću na Toploj. Ove godine obilježava se 300 godina Gangutske bitke između ruske i švedske flote, prve velike pomorske pobjede Ruske mornarice, u kojoj je značajnu ulogu igrao Peraštanin Matija Zmajević.Svakako je grof Sava Vladislavić zaslužan za uspostavljanje veza Bokelja sa Rusijom. On je predložio da baš Matija Zmajević pozove balkanske hrišćane na ustanak protiv Turske. Bilo je to vrijeme Velikog sjevernog rata između Rusije i Švedske iako su i druge zemlje povremeno učestvovale u njemu. Rat je trajao od 1700-1721. godine. Nakon Poltavske bitke 1709. godine, ključne bitke rata, na stranu Švedske stala je Turska.Možda bi predlog Save Vladislavića bio prihvaćen ali Matija Zmajević se već nalazio u zatvoru u Istambulu sa ruskim poslanikom Tolstojem koji ga je primio u službu.Za uspostavljanje odnosa značajna je i škola Marka Martinovića koji je obučavao ruske plemiće u pomorstvu.Car Petar veliki poslao je pukovnika Mihaila Miloradovića da podigne ustanak. Svojim jedrenjakom usidrio se u Žukovici kod Bigove i stupio u kontakt sa grbaljskim glavarima četiri knežine. Prvu povelju 5/16. jula 1712. izdao je Grbljanima u kojoj je napisao:

„I oni među sobom da imaju činiti sud i da idu na službu carskomu veličestvu i da ne imaju nikakvog danka davati ni arača ni na tergovine, ni na baštine."

Nakon bitke na Carevom Lazu iz Mitropolije izdao je gramatu Grbljanima:

„I pridosmo prvo na mjesto Girbalj i obretosmo knezove i dajemo im knige za veču vjeru knezu Niku Lazaroviču kako vičosmo u njega knjige o stare gospode i risčanskije i turskije i latinskije s ateštadima i dukalam da je bilo knežtvo i gospostvo vazda iz ni kuče Lazaroviča; i ja dajem i potvrčujem kad goč bi iznio ovu moju knjigu pred blagočastivago cara Petra i pred ostalom gospodom da mu more biti potvrčeno i vjerovano s platami koje su vazda imali po cekina šest na mjesec, kako če biti posvjedočeno u ni prevelečija. Zato im dado ove moje knjige za ni vjernost i službu koje su vjerno vojevali sa svom svojom vojskom na svaku službu blagočastivago Cara i krv prolijevali i boj bili i glave turske osijecali če god sam im zapovijedao od strane carskago veličanstva o svomu harču ovu moju knjigu i potvrčujem da im je vjerovana i pomilovana njemu i njegovoj brači i njihovoj djeci i unučadi i ko goč bude od njegove kuče za vjernost i službu njihovu da se more dati dukala od blagočastivago Cara."

Veliki odziv bokeljskih pomoraca bio je nakon poziva carice Katarine 2. Ovaj poziv uslijedio je za vrijeme rata Rusije sa Turskom 1768 do 1774. godine. Neki podaci govore i o par stotina Bokelja koji su se borili na strani Rusije. Ruska flota je iz Baltika prebačena u egejski arhipelag. Sa ovom flotom stigli su Marko i Jovan Vojnović koji su se posebno istakli u ratu.Jovan Vojnović je učesnik velike ruske pobjede kod Česme. U ovoj bici učestvovao je i kapetan Aleksandar Palikuća kao zapovjednik fregate „Sv. Nikola". Nakon njegove pogibije 1771. godine komandu nad brodom preuzeo je Jovan Vojnović.Pošto Venecija nije dozvoljavala odlazak svojih podanika u rusku flotu, kapetani Jovan Vojnović i Jovan Bijelić su svojim brodovima pristajali ispod Paštrovića i u Moluntu i ukrcavali dobrovoljce.U ratu su poginuli i kapetani Jovan Bijelić i brat Marka Vojnovića Jovo.Jovan i Marko Vojnović, kao zapovjednik fregate „Slava" istakli su se i u bici u Patraskom zalivu gdje su potučeni zloglasni ulcinjski gusari.U Firenci je 1774. štampana knjiga posvećena učesnicima Česmenskog boja, koja sadrži imena mnogih učesnika rusko-turskog rata 1768-1774. godine. U knjizi o Jovanu Vojnoviću piše:

„Knez Jovan Vojnović, ilirski plemić rođenjem iz Boke Kotorske, major prve klase u carskoj vojsci, vitez ordena Sve-tog Đorđa kao i njegov bratučed knez Marko, zapovjednik fre-gate Svetoga Nikole i jedne grčko-ruske eskadre u drugom pohodu na Soriju, u krvavom napadu i zauzeću Bejruta. Veoma se proslavio raznim drugim misijama, koje mu je s uspjehom određivao vrhovni general knez Orlov; bio je među prvima koji su razvili carsku zastavu na turskim lađama u miti-lenskom arsenalu prilikom onog teškog napada, a bio je isto tako i glavni pokretač one onoliko slavne bitke kod Patrasa, u kojoj su spaljene ili razorene mnogobrojne drske eskadre Ulcinjana godine 1772; izvanredan uspeh imao je i u posla-nstvima od najvećeg značaja kod Ali Beja, Daher-Omara i kod kapidžibaše u vreme primirja. Za vreme krvave opsade Bejruta izgubio je svog mladog bratučeda poručnika kneza Jova Vojnovića od svih ožaljenog".

Marko i kasnije Đorđe Vojnović plovili su kao gusari. Gusari mogu biti legalni – korsari koji ratuju za interes jedne države u ratu protiv druge i pritom zadržavaju dio plena za sebe i divlji – pirati.Poslije rata Jovan Vojnović bio je ruski generalni konzul u grčkom arhipelagu dok je Marko Vojnović nastavio službu u mornarici.Marko Vojnović dodijeljen je 1783. godine novoosnovanoj Crnomorskoj floti. Dodijeljena mu je komanda nad prvim velikim linijskim brodom Crnomorske flote „U slavu Katarine" sa 66 topova i 688 članova posade. Od 1786. bio je zapovjednik sevastopoljske eskadre i luke Sevastopolj. U Sevastopolju i danas jedno pristanište nosi ime Grofovsko pristanište po Marku Vojnoviću.Od 1788 do 1790 bio je zapovjednik Crnomorske flote, a kasnije prvi direktor „Crnomorskog navigatorskog učilišta". Njegov sin Vladimir kao poručnik Carske garde bio je ranjen u Borodinskoj bici 1812. godine i poginuo je godinu dana kasnije bici kod Ulma.Kao ruski korsar istakao se i grof Đorđe Vojnović od 1781. do svog ranjavanja 1791. kad je i napustio pomorsku službu ali se kao komandant Bokelja u ratovima sa Napoleonom 1806-1807. borio na strani Rusije.Nikola Vojnović se istakao pod komandom admirala Ušakova u Mediteranu 1798-1800. u oslobađanju jonskih ostrva od Francuza i blokadi i oslobađanju Ankone.Bokelji su u ratu sa Napoleonom u Boki 1806-1807. svoje male jedrenjake opremili sa topovima i učestvovali u borbama ruske flote na Jadranu. Istakli su se pogotov u bici kod ušća Sutorine. Posebno se istakao Joko Crnogorčević, ruski korsar.Poslije ratova sa Napoleonom sve više Bokelja plovi pod ruskom zastavom. U prvoj polovini 19 vijeka istakli su se članovi porodice Vukotić iz Bratešića u Grblju. Mladi pomorski oficir Stevan Vukotić na brodu „Predprijatije" 1823. obišao je svijet kao prvi Južni Sloven koji je to učinio.U Krimskom ratu su učestvovali kao kontra admirali Petar Vukotić i Nikola Vukotić. Kontra Admiral Petar Vukotić potopio je nekoliko brodova na ulazu u luku Sevastopolj da bi time onemogućio prolaz neprijateljskim brodovima. Kontra Admiral Nikola Vukotić učesnik je bitke kod Sinopa, poslednje velike bitke jedrenjaka, i odbrane Sevastopolja.U drugoj polovini 19 vijeka Bokelji su otvarali svoje firme u Rusiji i trgovali sa Evropom. Kao najpoznatiji i najuspješniji su Aleksandar Duković sa Tople i Petar Lukin Tripković iz Dobrote. Oni su u svom kraju ostali upamćeni kao dobrotvori.Kapetan Jovan Pješivac iz Sasovića bio je saradnik kasnije admirala Makarova u ratu protiv Turske 1877-1878. Stjepan Osipović Makarov je ruske trgovačke i teretne brodove opremao minskim i lakim artiljerijskim oružjem. Takođe prvi je u Crnom moru upotrebio torpedni čamac. Posao oko naoružavanja brodova Makarov je povjerio Pješivcu.Kapetan Luka Dabčević iz Dobrote plovio je na brodovima ruskog društva. U ratu sa Turskom prevozio je hranu i municiju za rusku i crnogorsku vojsku, prolazeći noću bez svjetala kroz Bosfor i Dardanele.Odlikovan je od Rusije i Crne Gore, a 1887. imenovan je za počasnog građanina Petrograda, rekao je u svom predavanju publicista Nebojša Rašo.On je dodao da je ovo predavanje samo dio dio ili jedan segment viševjekovne kružnice prijateljstva između Boke i Rusije i obratno. I to treba da se zna i u današnjim vremenima kada neko želi da sve to zaboravi. Ali, istorija i bogati njeni događaji se pamte i prepričavaju a to je i bio cilj ovog predavanja, rekao je Nebojša Rašo burno pozdravljen od prisutnih, posebno od ruskih turista koji ovog ljeta borave u Herceg Novom.

Izvor: Radio Herceg Novi



Back to top
Copyright Turisticka org. Herceg Novi

Privacy Policy
Terms & Conditions of Use
Back to top